Logo Joannes Késenne

madpxl

In het hol van Warhol

Van zijn bedgenoten begeerde, betastte, besnuffelde, likte, besnotterde en vulde Andy Warhol graag hun schoenen. Ze dreigen haast even beroemd te worden als de schoenen die Van Gogh uitsmeerde op doek. Want in wezen handelt de economistische impact van alle popart op onze cultuur over dat eeuwige misverstand tussen elite- en volkskunst. Een vals debat, zo mag blijken. En zoals de schoenen van Van Gogh aanleiding hebben gegeven tot verhitte kunstfilosofische debatten tussen de heren Heidegger, Shapiro en Derrida, zo blijkt Warhols schoenfe-tisjisme hapklaar voer voor psychoanalytische degustatie. Vanuit de wet(loze)straat, het relaas van uw hofpsychoanalyticus van dienst.

DE PERE-VERSIE

Er is één opvallende parallel met het leven van Vincent van Gogh. Maar daarmee houdt elke vergelijking dan ook finaal op. Andy 'Warhola', zijn 'Roetheense' familienaam uit het huidige Oost-Slovakije, werd evengoed het leven ingestuurd als 'replacementchild', zegmaar het vervangertje voor een overleden broertje of zusje. De toon voor het 'reclamekind' werd meteen gezet. Het is nu eenmaal geen pretje om mama na de eerste de beste knuffel huilebalkend te zien wegduiken achter een zakdoek, niet wetende wat je nu weer verkeerd hebt gedaan. Julia Warhola dacht op zo momenten aan de dramatische dood van haar eerstgeborene, die al na zes weken - tijdens vaders afwezigheid - stierf aan influenza in het Slovaakse dorpje Mikovà tijdens de Eerste Wereldoorlog. Als jonge vrouw besluit ze in 1921 haar naar dat verre Amerika geëmigreerde man zielsalleen achterna te reizen. Ze weet wat ze wil. Ze vertrekt op een boerenkar, verschanst zich op de trein tot over de bergen en sukkelt helemaal tot in het Poolse Gdansk, waar ze met klusjesdiensten voldoende geld bij mekaar scharrelt om in te schepen voor de Nieuwe Wereld. Vader Andrei Warhola komt immers in de Amerikaanse industriële metropool Pittsburg aan de kost als mijnwerker.  Daar wordt Andy, een veramerikanisering van zijn vaders naam, in 1928 geboren als jongste uit een nest van drie jongens. Er ontspint zich een emotioneel-incestueuze verhouding tussen de benjamin en de moeder. Zij herkent het gestorven engeltje Justina in de bengel. In dit kader is het veelzeggend dat Andy over zijn geboortedatum altijd lustig is blijven liegen. Onder de vleugels van de praatzieke en bepaald mythomane moeder, leeft het verlegen jongetje zich uit met godganse dagen fantasierijk beesten te tekenen. Hij helpt mama ook met de bloemen die ze maakt van conservenblikjes (sic!) en die ze dan kan verkopen. Alles is goed, zolang hij maar niet naar school moet! Hij leert hoe braaf en weggedoken zich een vaste stek te vrijwaren binnen het moederlijk verlangen. Zo verwerft hij onder haar rokken de feminiene trekjes die hem tijdens zijn carrière zo goed zullen van pas komen.
 
Het kan niet de bedoeling zijn binnen dit bestek de psychobiografie van de kleine Andy chronologisch uit te vlooien. De argeloze geïnteresseerde zou daar overigens een niet altijd even smakelijke boterham aan overhouden. Er zijn evenwel weinig kunstenaars waarbij de psychische structuur zo manifest afleesbaar is van hun artistieke productie als bij Warhol. Uiteraard bestaat er geen noodzakelijk verband tussen de psyche van een kunstenaar en de formele eigenschappen van zijn werk. Een geschoold psychoticus zou evengoed een academische compositie kunnen borstelen als de eerste de beste perfectionistische dwangneuroot onder ons. Maar iemand met een perverte psyche doet nauwelijks moeite zijn genot te verbergen, precies omdat dit exhibitionisme een vast bestanddeel uitmaakt van zijn psychische structuur. Hij pakt er onomwonden mee uit en verstaat er überhaupt niets van dat iemand anders het aandurft er niet van mee te genieten. Hij zal er de ander desnoods toe dwingen. 'En genieten zult ge!'  Denk aan al die dreigende, kelende, brave huismoeders achter gesloten deuren: 'Eet uw bord leeg!'  Zoals geen exhibitionist er lol in kan hebben om zich urenlang eenzaam en verkleumd achter een boom te moeten verschuilen zonder ook maar één voorbijgangster, zo ook zoekt elke vorm van perversie de publieke scène, een warm applaus en met voorliefde een staande ovatie. In het geval van Warhol merkt het kleinste kind hoe diens pervert psychisme inherent is aan de mechanismen van onze populaire cultuur. In ons land hebben mensen als Gust De Meyer of Leo De Haes zich met inmiddels achterhaalde publicaties gemengd in dit cultuurdebat, zonder goed te beseffen dat hun paranoïde kruistocht tegen zoiets fantasmatisch als 'doemdenkers' de quintessence van het debat finaal voorbijschoot.  

De biografen en de kunstcritici uit Warhols dagen, of ze nu voor of tégen zijn, getuigen immers van die vreemde mengeling in zijn persoon van ijzingwekkende gevoelloosheid en absolute superioriteit, van masochistische indolentie en meesterschap. 'The reason I'm painting this way is that I want to be a machine, and I feel that whatever I do and do machine-like is what I want to do.'  Hij had er dan ook geen moeite mee om aan zijn werk elke subjectiviteit te ontzeggen. Hij verloochende hoe in zijn patriarchale houding tegenover zijn assistenten, hoe in zijn onverbiddelijke werklust, zijn reële vader zich ophield. Hij wilde louter object zijn van het moederlijk verlangen. De essentie van de perverte structuur berust op wat Freud al 'die Verleuchnung' noemde, de verloochening van de castratie. Voor alle duidelijkheid, de term 'castratie' is te begrijpen als dat afscheidsmoment waarin het kind ervan 'afziet' (in de twee betekenissen van het woord) de fallus - d.w.z. 'alles' - te zijn voor de moeder. En om nog duidelijker te zijn: met 'fallus' is niet hetzelfde bedoeld als met 'penis'. Voor Lacan dekt de term 'fallus' de imaginaire en symbolische functies van het mannelijk geslachtsorgaan. Al eens afgevraagd, bijvoorbeeld, waarom de hindoeïsten al eeuwenlang de heilige Lingam vereren, het mannelijk lid in staande ovatie? Perversie nu bestaat erin het sekseverschil te ontkennen en in een fetisjobject de ontbrekende fallus te zoeken, als compensatie voor het verlies dat de castratie inhoudt. De fetisj is in oude religies altijd object van verering geweest. Een perverte persoon valt in katzwijm voor de fantasieën die bepaalde kledingstoffen, bepaald ondergoed, bepaalde delen van het lichaam, bepaalde lichaamsopeningen hem verschaffen. Meestal zijn het momentopnames, snapshots van ontkleding, van de voorbereiding op het liefdesspel.
 
Maar loochening houdt tevens in dat de pervert duidelijk weet heeft van wat hij verloochent: de gangbare conventies, de maatschappelijke de vaderlijke wet. Met kennis van zaken weet hij die wetten vervolgens te bespelen, om ze des te beter te kunnen overschrijden. Een icoon als Dutroux heeft België al meer de wet opgelegd dan menig minister in heel zijn carrière. Dutroux slaagde er zelfs in zijn minister van justitie en van binnenlandse zaken broederlijk de laan uit te sturen, in normale tijden toch de bevoegdheid van een eerste minister. In tussentijd ging hij een luchtje scheppen in het Ardeense woud. Op de kunstscène heeft Andy Warhol het publiek op vergelijkbare 'disasters' getracteerd, terwijl hijzelf zich voyeuristisch rot amuseerde. We zullen de ingrediënten van Warhols kunstrecept op tafel uitstallen. Want het betreft een gans àndere versie dan de wet die de vader stelt, een père-version.

ONVERSCHILLIGHEID

Warhols onverschillige lethargie was legendarisch. In gezelschap liep alle kritiek schijnbaar langs zijn koude kleren af, maar 's nachts belde hij zijn vrienden wakker omdat hij er niet van kon slapen. In interviews ontpopte hij zich tot de koude kikker die elke journalist kippevel deed krijgen. Zijn antwoorden werden statements. Zijn imago van getraumatiseerde naïviteit en enthoesiaste onschuld wekte de nieuwsgierigheid op van zijn directe omgeving en maakte hem aantrekkelijk voor de horde excentriekelingen die zich in de Factory ophielden. Het beeld dat hij de wereld voorhield was niet anders dan de kunst die hij toonde: 'If you want to know all about Andy Warhol, just look at the surface: of my paintings and films and me, and there I am. There's nothing behind it.' Toen in '65 de vernissage van zijn tentoonstelling in 'The Institute of Contemporary Art' plaatsvond, daagde er zoveel volk op dat de werken gevaar liepen op beschadiging. Hij liet ze alle verwijderen. 'We were the exhibition.' Zo stelde hij later zijn lichaam zelf als kunstwerk ten toon in de New Yorkse galerie 'Area' in 1985 onder de titel 'Invisible Sculpture'. Hij was gebosedeerd door de gedachte in een spiegel te kijken en niemand te zien, niets. Met andere woorden: samenvallen met het spiegeloppervlak, want een spiegelbeeld houdt de illusie van diepte levendig. De logica zelve: er is alleen maar buitenkant, kijk naar de oppervlakte, ik val samen met mijn werk, ik ben de fallus, er is geen diepte, er is geen vrouwelijk geslacht, er is geen castratie.

In zijn films, zoals 'Sleep' (1963), 'Empire State Building' (1964) en vele andere, liet hij een stilstaande camera het gebeuren in real time registreren. Het hoofd van een slapende, woelende man tijdens de duur van een nacht. Geluidloos. Een Amerikaanse fallus in de gedaante van een wolkenkrabber, acht uur lang, Monets kathedraal van Rouen achterna. Maar bij de Amerikaan schijnbaar zonder het kleinste spatje eigen inbreng. Maar is de keuze van dit Alerikaanse fallussymbool dan geen optie? Warhols stijlidioom wordt ten onrechte wel eens een esthetica van de non-selectiviteit gedoopt. Hij behandelde bij voorkeur onderwerpen uit de massa-media en toonde daarbij een lak aan originaliteit. 'The sameness of the mass culture' leidde tot reeksen colaflesjes en soepblikken waarin hij de zijdezeefdruktechniek hanteerde. Maar anders dan de minimalisten later nastreefden, leidde dit niet noodzakelijk tot perfecte afdrukken. Met ongelijke inkten werden fouten zichtbaar. Hij liet dit zo. Zo zag reclame in het straatbeeld er ook uit.  
 
Zijn fascinatie tot object-wording  kreeg een aardige knauw toen op 3 juni 1968 een aanslag werd gepleegd op zijn leven. Daarmee werd zijn fantasie werkelijkheid. De extreme feministe, lesbienne en mannenhaatster Valerie Solanas vuurde met een 8 mm-pistool op zijn kantoor in 'The Factory' kogels op hem af. Ze boorden zich een weg doorheen zijn long, slokdarm, galblaas, lever en darmen. Een zware operatie redt hem van de dood. Later vertelt hij hoe hij uit de anesthesie wakker werd: 'When I woke up somewhere - I didn't know it was at the hospital and that Bobby Kennedy had been shot, the day after I was - I heard fantasy words about thousands of people being in St.Patrick's Cathedral praying and carrying on, and then I heard the word "Kennedy" and that brought me back to the television world again because then I realized, well, here I was, in pain.' Zijn aanvankelijk weten over zijn subjectieve verd-eeldheid verhardt door de aanslag helemaal tot een identificatie met zijn leven als machine. Daar waar hij vroeger nog dacht dat er een verschil bestond tussen naar televisie kijken en reëel leven, was hij er voortaan van overtuigd dat leven zoiets is als de knop van de televisie omdraaien. 'Before I was shot, I always thought that I was more half-there than all-there.' Hij maakte daarop een creativiteitscrisis door. Hij was bang om nog onbeschermd op 'The factory' te verschijnen en vreesde dat zijn creativiteit zou opdrogen wanneer hij niet de drukte van zijn entourage rond zich voelde. Dat wil zeggen, wanneer hij niet langer in het blikveld van de naar zijn bewondering geilende jongens kon vertoeven.

Zo is hij ook in staat om zich te laten vertegenwoordigen door een dubbelganger. Wanneer hij in '67 door vijf respectabele Amerikaanse universiteiten wordt uitgenodigd om lezingen te geven, laat hij de klus klaren door zijn dubbelganger, Allen Midgette. De man brengt het er voortreffelijk van af, maar valt op een bepaald moment toch door de man. De pers blaast warm en koud. Warhol bekent de heissa niet te begrijpen. Hij is tenslotte diegene die hij is in de media. Andy's reïncarnatiefantasie illustreert zeer puntig waar zijn identiteit omheen cirkelt. Als hij doodgaat wil hij niets achterlaten, zegt hij, 'and it would be glamerous to be reincarnated as a big ring on Elisabeth Taylor's finger.' Een fetisjobject aan de vingers van de moeder, de mediagodin. Mama heeft de fallus wel degelijk in bezit voor ieder die het wil zien.

GENOT DAT DE WET DE WET OPLEGT

Warhols feminien masochisme oefende niet alleen een betoverende aantrekkingskracht uit op jonge homofielen, travestieten, lesbienes en nymfomane meisjes, ze trok tegelijkertijd ook het geweld aan. Tijdens zijn Factory-periode en zijn filmcarrière verscheen hij graag in gezelschap van zijn escorte mooie en excentrieke mensen. Velen onder hen konden echter zijn volgehouden cynisme niet aan.Toen de meester van het genot voor de zoveelste keer in de pers de vloer werd aangeveegd en men naar zijn reactie peilde, maakte hij zijn jasje open, wees op zijn borst en zei: 'So, do you want to feel my scar?' Jezus die de Ongelovige Thomas uitdaagt. Danny Williams pleegde zelfmoord door naakt in de oceaan te duiken, Ronnie Tavel dwong Andy onder pistoolbedreiging tot een knieval, Joey uit San Diego draaide de gaskraan open, Edie Sedgwick stikte in haar braaksel na een nacht drugs en drank, ...

meesterschap = ik ben de wet
zijn masochisme betoverde
zijn geweld: escorte van mooie mensen: narc.... eindigen in disaster
slachtoffers in zijn omgeving: bio p.257: zelfmoord Danny Williams

disasters:

pisschilderijen bio p. 403 (vuurvlammen - penissen - plassen is begin van beschaving)

zich spiegelen aan de groten:     
- Joyce roman beantwoorden bio 321
- Duchamp nadoen: ik houd op met schilderen

verkrachting van viva in Lonesome Cowboy (bio p. 288)
bio p. 287: broek omlaag

LOOCHENING VAN DE CASTRATIE        
 
IN Houding tgo dood: koud, verloochenend, niet verdringend want pertinent aanwezig
- skull
- disaster serie: op grijs krantenpapier foto's, esthetiseren met kleur gemutuleerde verkeersslachtoffers
'Hoe meer je kijkt naar exact hetzelfde, hoe meer de betekenis verdwijnt, hoe leger je je voelt.'
- zelfmoord van vriend: had hij moeten zeggne: filmen
- jongetje laten vertellen over zelfmoord: op band plus handen vol littekens
- dood van Jacqueline Kennedy, van zijn moeder
- hij kan niet alleen zijn, kan niet alleen slapen, angst te sterven, angst tijdens slaap te sterven. Dus 's nachts werken
- nooit naar begrafenissen van zijn vrienden
- angst voor de absolute meester, voor de absolute castratie, dus ontkenning van de dood, want triomf van de Wet boven de wet van het genot

FETISJISME

voyeurisme: fotograferen: kijken naar vrouwen die exhibitioneren
Mannen moeten pik tonen

Kaja silverman Oog en blik (=camera)

Warhol = het wijfje
penis is zijn fetisj!

fetisjisme: schoen is geslacht van de vrouw

bio p. 73 reclametekenaar van schoenen
bio p. 98: dure schoenen bemorsen
bio p. 112: Andy schoenentekenaar 'A la recherche du Shoe perdu'
bio p. 402: 'iedere penis en kont een eigen verhaal'

iedereen werkte zich uit de naad en bedacht de meest obscene ... om zijn aandacht te trekken

de pruik ... fetisjistisch lichaamsdeel
 
REPETITIVITEIT

vermenigvuldiging (Eco)

BRILLO BOXEN

Danto

relatie tot duchamp: - brillo boxen: geen ready mades
- ik stop met schilderen mei '65

renaissance: obsessionele neurose (Leonardo)
modernisme: hysterie (avant-garde)
pop: perversie: overwinning van massamedia in de cultuur, kitch

impact van de pop is gigantisch: realiseren ons dit niet voldoende; kitchcultuur

massaacultuur: Lourdesbeeldjes, kitch

besluit: kinderanimatie want Andy hield van kinderen (ahum)

----------------------
Tentoonstelling 'Andy Warhol'