Logo Joannes Késenne

madpxl

Littekens

De spiegels van Lieve Van Stappen

Toegegeven, de kunst van de twintigste eeuw stond pas goed in de startblokken met het 'Grote Glas' van Marcel Duchamp: 'La Mariée, mise à nu par ces célibataires, même. Erratum musical'. Moet Duchamp daarmee de eeuwige verdoemenis in als glaskunstenaar ?! Het is toch lachwekkend dat de "v-o-r-i-g-e" 'Vlaamse Commissie voor Beeldende Kunst' zich bij de goedkeuring van kunstenaarsdossiers nog liet leiden door een onderscheid in media. Wie met keramiek of glas werkte moest maar bij het VIZO aankloppen, vonden de zittende commissie¬leden toendertijd. Een keramiekkunstenaar die het verval van materiaal op video wilde vastleg¬gen, kreeg als laconiek antwoord dat dit een 'al te esthetische ingreep vanuit het medium keramiek' betrof. (de waarheid in Vlaanderen is evident dat geen enkele van de commissieleden deze kunstenaar 'persoonlijk' kende) Voor marmer en graniet wilde deze commissie desnoods nog wel een gedoogbeleid gedogen.

Ondertussen blijven de glassculpturen van de Vlaamse Lieve Van Stappen welkom in 'De Brakke Grond' te Amsterdam. Lieve Van Stappen is één van de weinige kunstenaars die wel met glas werkt, maar daarom niet op puur formalistische wijze te keer gaat. Mensen die vandaag met keramiek of glas vrije kunst bedrijven menen te vlug dat ze de schildersgeneratie van na de Tweede Wereldoorlog moeten achterna hollen. De Amerikaanse abstract expressio¬nisten werden toen aangevoerd door hun opperhoofd Clement Greenberg, een man die meende dat alleen kleurexperimenten met de materie verf nog heil konden brengen voor de toekomst van de schilderkunst. Ook voor hun nazaten blijft alle figuratie om onbegrijpelijke wijze uit den boze. Paradoxaal genoeg zijn het vandaag uitgerekend die kunstenaars die bevreesd zijn in het verdomhoekje van de 'toegepaste kunsten' terecht te komen - de keramisten en de glaskunste¬naars - die tegelijkertijd zweren bij het design van hun materiaal. Wanneer men als keramist of glaskunstenaar vandaag per se uit de traditionele aanwending van het medium wil herrijzen, moet men tegelijk ook de moed hebben het materiaal in functie van een 'Fenix' te plaatsen en niet het heilige materiaal zélf als vluchtheuvel te gebruiken. Uiteraard stellen glas en keramiek hoge eisen aan de kunstenaar op het vlak van techniek en materiaalkennis. Maar dit mag hen er niet toe verleiden om in hun passionele voorkeur voor deze materie te volharden, zoals een waakhond voor zijn baasje. Lieve Van Stappen lijkt mij iemand die dit bijzonder goed heeft begrepen. Haar kunst raakt met treffende beelden gevoelige snaren en breekt doorheen de doorzichtigheid van glas. Uiteraard is kunst die geen verbaal Latijn vraagt gewoon bétere kunst. Werken zoals 'The Happy Matrimony' (1992), 'Bones' (1995) of 'Beyond Innocence' (1995) ogen zo vanzelfsprekend als maar kan. En daarenboven leent glas zich perfect voor deze zegging. Wie menselijke (?) beenderen in glas uitbeeldt en tevens - na Man Ray - daarbin¬nen de sensualiteit van het vrouwelijk lichaam suggereert, weet akelig goed waarover 'het gaat'. In Amsterdam toont Van Stappen - in functie van de titel 'Littekens' - een aantal werken die dan weer het gevaar lopen onder teveel concept verloren te gaan. 'De tranen van de kaar¬sen' laten het glas zelf tot druipsteen uitgroeien. De 'Helm' die herinnert aan de oorlog van '14 - '18 onthult haar inspiratieve fragmenten. In haar levensverhaal spelen de vertelde glasscher¬ven uit de eerste wereldoorlog een belangrijke rol. Ze vat deze tranen in glazen omhulsels: 'Tranen' ('97). Maar hetzelfde verdriet, dezelfde woede keert terug in het werk 'Meisjes'. Terecht ergert ze zich om de verkrachte en weerloze meisjes uit de Joegoslavische oorlog. Is dit een 'Hineininterpretierung' van de oorlog '14 - '18 ? Wie zou voor minder. In 'Fossiel '97' dan weer treffen we een in steen uitgebeelde beenderstructuur aan. Lieve Van Stappen is uitermate gedreven om het leed en het geladen verleden uit te dragen. Wellicht behoedt de kunst haar om deze bittere pil niet tot haar ziel te laten doordringen. Haar vivant temperament verbiedt haar om dit te doorvoelen. Ze getuigt dermate meer met iconen die in zichzelf beslo¬ten tot denken inspireren. Alle metaforen over 'nooit meer oorlog' kunnen de Vlamen wel een tijdlang zoethouden, maar kunnen nooit verhullen dat deze loze hoop een roep uit onmacht is. De kunst van Lieve Van Stappen is niet naïef. Van Stappen wil een moment van oponthoud in het leven. Haar 'harde' objecten snakken naar 'zachtheid'. Ze vragen niet om zoveel snijden, blazen, gieten, schilderen, bakken, beitelen of gloeien. Haar beelden willen leven in een wereld die de gedachte van de utopie bewaart. Hoezeer deze utopie ook door elk postmodernistisch gezwam werd aangetast. Lieve Van Stappen spiegelt de wereld in glazige ogen.

---------------
Tentoonstelling 'Littekens', Philippa Edwards en Lieve Van Stappen
Vlaams Cultureel Centrum de Brakke Grond, Nes 45 te Amsterdam (+32 20 622 90 14) nog tot 22 februari.